Νόσος του Crohn

 

o-thanatos-arxizei-sto-paxi-entero-1024x576-2

Η νόσος του Crohn είναι μια  παθολογική χρόνια εντερίτιδα με περιοχές εντερικής στενώσεως και παθολογοανατομικά ευρήματα μη τυρεοειδοποιημένων κοκκιωμάτων του εντερικού τοιχώματος. Η Νόσος του Crohn είναι δηλαδή μια χρόνια φλεγμονώδης Aυτοάνοση νόσος που μπορεί να προσβάλλει οποιαδήποτε μοίρα του πεπτικού σωλήνα από το στόμα μέχρι τον πρωκτικό δακτύλιο. Επίσης είναι γνωστή ως κοκκιωματώδης κολίτιδα ή τμητατική εντερίτιδα, περιοχική εντερίτιδα ή Ιδιοπαθής Φλεγμονώδης Νόσος του Εντέρου (ΙΦΝΕ). Δεν είναι μεταδοτική, ούτε αποτελεί μορφή καρκίνου ωστόσο υπάρχει ένας ελαφρά αυξημένος κίνδυνος καρκίνου του λεπτού εντέρου, του κόλου, ή του πρωκτού, όταν ο ασθενής νοσεί από τη Νόσος Crohn για πολλά χρόνια.

 

Ιστορία και επιδημιολογία της νόσου του Crohn

Την Νόσο του Crohn την περιέγραψε για πρώτη φορά το 1913 ένας Σκοτσέζος χειρούργος, ο Dalziel. Ωστόσο ονομάσθηκε έτσι προς τιμή του Νεοϋορκέζου γιατρού Burrill Crohn, ο οποίος παρουσίασε το 1932 μαζί με τους συνεργάτες του μια σειρά ασθενών με αυτήν την πάθηση.

Περισσότεροι από πέντε εκατ. άνθρωποι σε όλο τον κόσμο ζουν με τη νόσο του Crohn. H νόσος του Crohn είναι πιο κοινή σε Ευρωπαίους με δείκτες επίπτωσης από 5 έως 12 ανά 100.000. Η νόσος αυτή είναι πιο κοινή στους λευκούς παρά σε άλλους πληθυσμούς.Πιο συγκεκριμένα η Νόσος Crohnπροσβάλει περίπου 50 άτομα ανά 100.000 του πληθυσμού και το ετήσιο νούμερο νέων περιστατικών ποικίλει από 1 έως 8 για 100.000 του πληθυσμού σε διαφορετικές περιοχές. Είναι μια πάθηση πιο συχνή στις χώρες τις Βόρειας Ευρώπης καθώς και στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής συγκριτικά με την Κεντρική και Νότια Ευρώπη και Μέση Ανατολή (με εξαίρεση το Ισραήλ) ενώ είναι σπάνια στις χώρες τις Ασίας και  της Αφρικής. Η νόσος προσβάλλει σε μεγαλύτερη αναλογία κατοίκους των μεγάλων αστικών κέντρων σε σχέση με  κατοίκους των αγροτικών περιοχών και αυτό έχει βρεθεί ότι ισχύει σε μεγάλο βαθμό στον Ελληνικό χώρο.

Οι περισσότερες μελέτες δείχνουν ότι η νόσος του Crohnέχει μεγαλύτερα ποσοστά εμφάνισης στις γυναίκες σε σχέση με τους άντρες με αναλογία αντρών γυναικών 1:1,16 ωστόσο τα δεδομένα που αφορούν την Ελλάδα δείχνουν μια μικρή υπεροχή των ανδρών. Πρόσφατες διεθνείς έρευνες έδειξαν ότι παρουσιάζονται όλο και περισσότερες περιπτώσεις Crohn, ειδικά ανάμεσα σε έφηβους και παιδιά.Προσβάλλει, συνήθως, νέους ενήλικες 10-40 ετών και το 60%  είναι κάτω των 35 ετών και  εμφανίζεται πιο συχνά σε καπνιστές παρά σε μη καπνιστές.

 

Κλινικά χαρακτηριστικά της νόσου του Crohn

Η Νόσος του Crohn δημιουργεί συχνά κοιλιακό πόνο και διάρροια. Η διάρροια μπορεί να συνοδεύεται από αιμορραγία αν η φλεγμονή βρίσκεται στο κόλον (παχύ έντερο) ή στο ορθό. Αν η στένωση του λεπτού εντέρου δημιουργεί κάποια απόφραξη, τα απόβλητα (κόπρανα) δεν μπορούν να περάσουν εύκολα. Αυτό μπορεί να δημιουργήσει δυσκοιλιότητα ή, στην περίπτωση που το λεπτό έντερο γεμίσει από το σημείο της απόφραξης και πάνω με υγρά και αέρια, ναυτία και εμετό. Οι ασθενείς με ενεργή Crohn αισθάνονται συχνά κόπωση και λήθαργο, και μπορεί να ανεβάσουν πυρετό. Μπορεί να παρουσιαστεί αναιμία (μειωμένος αριθμός ερυθρών αιμοσφαιρίων) από απώλεια αίματος, φτωχό διαιτολόγιο ή κακή απορρόφηση των βιταμινών και μπορεί να συμβάλει στην αίσθηση κόπωσης. Μερικές φορές η αναιμία, όπως και ο πυρετός, απλά υποδεικνύει την παρουσία μιας φλεγμονής στο έντερο, η οποία θα βελτιωθεί μόλις η Crohn ηρεμήσει (μπει σε ύφεση). Σε ηλικιωμένες γυναίκες έχει κυρίως ορθοπρωκτική εντόπιση.Στα παιδιά ιδιαίτερο χαρακτηριστικό αποτελεί η αναστολή της σεξουαλικής ανάπτυξης σε σημαντικό βαθμό ιδίως καθυστέρηση εμφανίσεως περιόδου καθώς και καθυστέρηση της σωματικής ανάπτυξης.

Το τμήμα που πάσχει συχνότερα είναι ο τελικός ειλεός (το κατώτερο τμήμα του λεπτού εντέρου), όμως η Crohn μπορεί επίσης να προσβάλλει το κόλον (παχύ έντερο), ή το παχύ και λεπτό έντερο συγχρόνως δηλαδή είναι δυνατό να προσβληθούν ταυτόχρονα περισσότερα από ένα τμήματα. Σε αυτό το Αυτοάνοσο νόσημα τα τοιχώματα ενός ή περισσοτέρων τμημάτων του πεπτικού συστήματος υφίστανται οίδημα και πάχυνση λόγο της χρόνιας φλεγμονής.Η πάχυνση του τοιχώματος του πεπτικού σωλήνα μπορεί να οδηγήσει σε στένωση εσωτερικά της περιοχής που έχει προσβληθεί.

Η περιοχή του πρωκτού μπορεί επίσης να προσβληθεί από:

  • ραγάδες (ελκώδεις σχισμές) στην πρωκτική οδό
  • συρίγγια (μικρά ανοίγματα με πύον) γύρω από τον πρωκτό
  • αποστήματα ή δοθιήνες (σπυράκια με πύον) γύρω από τον πρωκτό, ή
  • οιδήματα (πρησμένα αλλά συχνά χωρίς πόνο εξογκώματα) ακριβώς έξω από τον πρωκτό.

Ένα µικρό ποσοστό ασθενών µε Crohn παρουσιάζει εξωντερικές εκδηλώσεις όπως φλεγμονή του εσωτερικού τμήματος του οφθαλμού, γνωστή ως ραγοειδίτιδα, χολολιθίαση, σπονδυλοαρθροπάθεια (αρθρίτιδα και ενθεσίτιδα),στο δέρμα(οζώδες ερύθημα και το γαγγραινικό πυόδερμα), το αίμα και το ενδοκρινικό σύστημα, αύξηση του κινδύνου της θρόμβωσης του αίματος και πνευμονικής εμβολής,αιμολυτική αναιμία, οστεοπόρωση ή λέπτυνση των οστών, χειλίτιδα granulomatosa κι άλλες μορφές της στοματοπροσωπικής κοκκιωμάτωσης..

 

Παθοφυσιολογία της νόσoυ του Crohn

Η ακριβής αιτία για την απαρχή της νόσου παραμένει άγνωστη με την πλειονότητα των ερευνών να καταγράφουν την νόσο του Crohn ως μια πολυπαραγοντική πάθηση που προκαλεί δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.Η φλεγμονή του εντέρου ξεκινάει από το βλεννογόνο με άθροιση φλεγμνωδών κυττάρων, δημιουργία ελκών και ανάπτυξη αντιδραστικού (κοκκιωματώδους) ιστού. Από το βλεννογόνο η φλεγμονή επεκτείνεται σε όλο το τοίχωμα του εντέρου, με αποτέλεσμα πάχυνση του τοιχώματος, ίνωση και δημιουργία στενώσεων.

 

Παράγοντες που συμβάλλουν στην εμφάνιση της νόσου του Crohn

Η κληρονομικότητα δηλαδή η γενετική προδιάθεση, οι διάφοροι περιβαλλοντικοί και οι μικροβιακοί παράγοντες συνδέονται με την αρχή της εμφάνισης της νόσου.Έρευνες έχουν δείξει η νόσος του Crohn φαίνεται να αναπτύσσεται ως αποτέλεσμα του ανοσοποιητικού συστήματος στην αντίδραση του εντέρου στους παθογόνους μικροοργανισμούς σε γενετικά ευπαθείς δέκτες.

 

Α) Γενετική προδιάθεση (συσχετιζόμενα γονίδια)

Υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι η νόσος Crohn είναι αποτέλεσμα γενετικής προδιάθεσης με πολλαπλά γονίδια ευαισθησίας . Το γονίδιο που θεωρείται σήμερα υπεύθυνο για περίπου το 20% των περιστατικών της νόσου Crohn είναι το NOD2 (βρίσκεται στο χρωμόσωμα 16) το οποίο παρομοιάζει με τα γονίδια του παράγοντα R των φυτών, που τους προσδίδει αντίσταση στη μόλυνση. Μεταλλάξεις αυτού του γονιδίου σχετίζονται με την νόσο Crohn. Οι πρωτεΐνες που παράγονται από τα ΝΟD γονίδια θεωρούνται ότι είναι κυτοσολικοί υποδοχείς σημάτων παθογόνων βακτηρίων. Οι πρωτεΐνες NOD οδηγούν στην ενεργοποίηση του παράγοντα μεταγραφής ΝF-κΒ, ο οποίος με τη σειρά του ενεργοποιεί την παραγωγή φλεγμονωδών κυτταροκινών όπως TNF-a, IL-1, IL-6, IL-12. H IL-6 διεγείρει τον πολλαπλασιασμό και την διαφοροποίηση των Τ-κυττάρων και των Β-κυττάρων ενώ μεσολαβεί και στην ηπατική έκφραση πρωτεϊνών οξείας φάσης.

Μια νέα έρευνα συσχέτισε το γονίδιο MDR1 με την εκδήλωση της νόσου του Crohn, To  MDR1 γνωστό ως πρωτεΐνη πολυανθεκτικής αντίστασης 1, ελέγχει τη διαδικασία αποβολής των τοξινών από το έντερο, προστατεύοντας έτσι τα κύτταρα του γαστρεντερικού. Αυτό που επισήμαναν οι ερευνητές του Εδιμβούργου, με επικεφαλής τον δρα Gwo-Tzer Ho, ήταν πως σε άτομα με ιδιοπαθή φλεγμονώδη νοσήματα του εντέρου το MDR1 υπολειτουργεί.

Άλλα γονίδια τα οποία πιθανά να ευθύνονται για την περιοχική εντερίτιδα είναι το γονίδιοIBD2 στο χρωμοσώμα 12,το γονίδιοIBD3 στο χρωμοσώμα 6,το γονίδιο IBD4 στο χρωμοσώμα 14, καθώς και διάφοροι πολυμορφισμοί σε γονίδια κυτταροκινών.

 

Β) Περιβαλλοντικοί παράγοντες

Οι περιβαλλοντικοί παράγοντες συμμετέχουν στην παθογένεια της νόσου του Crohn της επηρεάζοντας την εξέλιξή της, λόγω αλληλεπίδρασης με την εντερική μικροχλωρίδα και το ανοσοποιητικό σύστημα. Μελέτες έχουν δείξει πως το κάπνισμα είναι ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου για την ανάπτυξη της νόσου του Crohn, με αποτέλεσμα την πιο βαριά μορφή εκδήλωσης της νόσου και αποτελεί τη συχνότερη αιτία για χειρουργικές επεμβάσεις στους ασθενείς αυτούς.

Φάρμακα που έχουν συσχετιστεί μετης νόσου του Crohn αποτελούν τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (ΜΣΑΦ), τα από του στόματος αντισυλληπτικά, τα αντιβιοτικά κ.α.

Το στρες έχει σημαντικό ρόλο στην παθογένεια της νόσου του Crohn. Έχει προταθεί ότι το στρες μπορεί να ενεργοποιήσει ή να επανενεργοποιήσει την εντερική φλεγμονή οδηγώντας στην επιδείνωση των κλινικών συμπτωμάτων. Το στρες ενεργοποιεί μονοπάτια από τον υποθάλαμο στο συμπαθητικό και στο παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα επηρεάζοντας το εντερικό νευρικό σύστημα το οποίο με τη σειρά του καθορίζει την ενδοκρινική και γαστρεντερική κινητικότητα.

Η διατροφή είναι άμεσα συνδεδεμένη τόσο με την εμφάνιση όσο και με την εξέλιξη της νόσου του Crohn. Ο δυτικός τρόπος ζωής με τα αυξημένα ποσοστά κατανάλωσης λίπους και ζάχαρης και τα μειωμένα ποσοστά κατανάλωσης φυτικών ινών φαίνεται πως επηρεάζει τον επιπολασμό της νόσου. Η αυξημένη κατανάλωση συνολικού λίπους, αλλά και κορεσμένων και μονοακόρεστων λιπαρών οξέων φαίνεται να αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης νόσου Crohn. Μειωμένη κατανάλωση ω-3 λιπαρών οξέων και αυξημένη κατανάλωση ω-6 φαίνεται επίσης, ότι σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου. Τα κορεσμένα και τα ακόρεστα λιπαρά παίζουν σημαντικό ρόλο διαμορφώνοντας το εντερικό μικροβίωμα, αλλά και τους Toll-like υποδοχείς των μακροφάγων. Η κατανάλωση φυτικών ινών και ιδίως διαλυτών φυτικών ινών, φαίνεται να έχει προστατευτικό ρόλο απέναντι στη νόσο του Crohn μάλιστα, σε ορισμένες έρευνες μείωνε τον κίνδυνο έως και 40%. Τέλος, πρόσφατα δεδομένα δείχνουν ότι και η βιταμίνη D μπορεί να εμπλέκεται στην παθογένεια της νόσου. Η έλλειψη της βιταμίνης D είναι πολύ κοινή μεταξύ των ασθενών με Crohn.

 

Γ) Μικροβιακοί παράγοντες

Έχει προταθεί πως η μειωμένη έκθεση σε εντερικά βακτήρια και οι βελτιωμένες συνθήκες υγιεινής κατά την πρώιμη παιδική ηλικία μπορεί να οδηγήσουν σε αύξηση των μη φυσιολογικών απαντήσεων του ανοσοποιητικού συστήματος στην μετέπειτα ζωή. Η συνύπαρξη με περισσότερα αδέρφια συνεπάγεται και μεγαλύτερη έκθεση σε εντερικά βακτήρια κατά την πρώιμη παιδική ηλικία. Ασθενείς με νόσο Crohn φαίνεται ότι είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα συμβίωσης με λιγότερα αδέλφια και σε μικρότερες οικογένειες. Ακόμη, μελέτες έδειξαν ότι όσο χαμηλότερη είναι η κατάταξη γέννησης τόσο περισσότερο αυξάνει ο κίνδυνος για εμφάνιση νόσου Crohn. Οι διαφορές στις περιβαλλοντικές συνθήκες μεταξύ αγροτικών και αστικών περιοχών μπορεί να εξηγήσουν την αυξημένη επίπτωση των ΙΦΝΕ στις αστικές περιοχές. Τέλος, έρευνες έχουν δείξει ότι ασθενείς με νόσο Crohn στους οποίους η διάγνωση έγινε στην ενήλικη ζωή ήταν λιγότερο πιθανό να συμβιώσουν με κατοικίδιες γάτες πριν από την ηλικία των 5 ετών Αντίθετα, η έκθεση σε γάτες σε νεαρή ηλικία σχετίζεται με παιδική νόσο Crohn.

Αρκετοί μικροοργανισμοί φαίνεται να εμπλέκονται στην παθογένεια της νόσου Crohn. Τα τελευταία χρόνια η έρευνα έχει στραφεί στην μελέτη ενός προσκολητικού τύπου Ε.coli, του Adherent-invasive escherichia coli (AIEC). Πρόσφατα, μόλυνση από AIEC φάνηκε ότι επιδρά στα microRNAs μειώνοντας την έκφραση των πρωτεϊνών που απαιτούνται για την αυτοφαγική απάντηση στα εντερικά επιθηλιακά κύτταρα. Για την παθογένεια της νόσου έχουν κατηγορηθεί και άλλα παθογόνα βακτήρια, όπως το καμπυλοβακτήριο και η σαλμονέλα κ.α.

 

Ποιότητα ζωής ασθενών με νόσο του Crohn

Η νόσος επηρεάζει δυσμενώς την κοινωνική δραστηριότητα σε διαφορετικό βαθμό σε περισσότερους από τους μισούς ασθενείς, με ένας στους πέντε να χαρακτηρίζει το πρόβλημα έντονο. Έξι στους δέκα ασθενείς αισθάνονται θλίψη ή απογοήτευση λόγω της νόσου τους, με το προβλήματα να είναι πιο έντονο στους ασθενείς που έχουν διαγνωστεί σχετικά πρόσφατα. Ομοίως, περισσότεροι από έξι στους δέκα ασθενείς (65%) αναφέρουν αίσθημα ψυχικής έντασης (στρες) ως αποτέλεσμα της νόσου. Σχεδόν ένας στους τέσσερις ασθενείς μπορεί να αισθανθούν έως και θυμό λόγω των προβλημάτων των σχετικών με τη νόσο, με τις γυναίκες και τους νέους να το εκφράζουν εντονότερα.

Τέσσερις στους δέκα ασθενείς αντιμετωπίζουν σημαντικές δυσκολίες στην εκπλήρωση των επαγγελματικών τους υποχρεώσεων λόγω της νόσου. Οι νέοι 18-39 ετών και οι ενήλικες 40-49 ετών φαίνεται να επηρεάζονται σε εντονότερο βαθμό. Πάνω από ένας στους δύο ασθενείς αναγκάζεται να απουσιάσει από μία έως και πάνω από 20 ημέρες το έτος από την εργασία του, είτε λόγω των προβλημάτων από τη νόσο είτε λόγω του χρόνου που πρέπει να αφιερωθεί στην παρακολούθηση και θεραπεία του. Ο ένας στους τρεις ασθενείς δεν έχει αποκαλύψει την ύπαρξη της νόσου σε κανέναν στο εργασιακό του περιβάλλον (εργοδότες και συναδέλφους), αφού το θεωρεί προσωπικό δεδομένο ή φοβάται ότι θα έχει επιπτώσεις στην επαγγελματική του ζωή. Τρεις στους δέκα ασθενείς ανέφεραν ότι δεν έχουν την επιθυμητή υποστήριξη από το εργασιακό τους περιβάλλον (εργοδότες και συναδέλφους), όταν είναι γνωστό το πρόβλημα υγείας τους. Επίσης, τρεις στους δέκα ασθενείς δηλώνουν ότι δεν έχουν την κατάλληλη διευκόλυνση από τους εργοδότες τους για να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα που προκύπτουν από τη νόσο τους.

 

Παραδοσιακές συστηματικές θεραπείες και σύγχρονες θεραπέιες με βιολογικούς παράγοντες στη νόσο του Crohn

Οι περισσότεροι άνθρωποι ξεκινούν τη θεραπεία τους με φάρμακα που περιέχουν μασαλαμίνη.  Η σουλφασαλαζίνη είναι το πιο σύνηθες από αυτά τα φάρμακα. Κάποιοι ασθενείς λαμβάνουν κορτικοστεροειδή για να ελέγξουν τη φλεγμονή. Τα φάρμακα αυτά είναι τα πιο αποτελεσματικά για την ενεργή νόσο του Crohn. Άλλα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τη νόσο του Crohn, είναι αυτά που καταστέλλουν το ανοσοποιητικό σύστημα (αζαθιοπρίνη, 6-μερκαπτοπουρίνη).  Τα φάρμακα αυτά μπορεί να προκαλέσουν ωστόσο παρενέργειες, όπως ναυτία, έμετο και διάρροια και μπορεί να μειώσουν την αντίσταση του οργανισμού στη μόλυνση.

Τα αντιβιοτικά χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία της υπερανάπτυξης των βακτηρίων στο λεπτό έντερο που προκαλείται από στενώσεις, συρίγγια ή προηγούμενη εγχείρηση.

Οι θεραπείες που εφαρμόζονται για την καταπολέμηση της νόσου του Crohn εστιάζονται κυρίως στην μείωση των συμπτωμάτων της νόσου και παράλληλα προκαλούν στρεσογόνες κυτταρικές καταστάσειςπου εκδηλώνονται με μια σειράανεπιθύμητων παρενεργειών όπως ναυτία αύξηση των ηπατικών ενζύμων, μυελοκαταστολή (ελάττωση των λευκών αιμοσφαιρίων, πανκυτταροπενία),μεγαλύτερης επιρρέπειας στη μόλυνση,  ξηρότητα του δέρματος και των βλεννογόνων, την τριχόπτωση, την αύξηση των τριγλυκεριδίων ορού, νεφρική βλάβη, αρτηριακή υπέρταση, υπερπλασία των ούλων και υπερτρίχωση ενώ τα συγκεκριμένα φάρμακα είναι γνωστά και για την πρόκληση τερατογέννεσης αν ληφθούν από εγκύους.

Η ινφλιξιμάβη, αποτελεί μία σύγχρονη βιολογική θεραπεια και είναι μία υποκατάσταση παράγοντα νέκρωσης όγκου (TNF). Η TNF είναι μια πρωτεΐνη που παράγεται από το ανοσοποιητικόσύστημα που μπορεί να προκαλεί τη φλεγμονή που σχετίζεται με τη νόσο του Crohn. Η αντι-TNF αφαιρεί την TNF από το κυκλοφορικό πριν φτάσει στο έντερο, προλαμβάνοντας έτσι τη φλεγμονή. Η χρήση των βιολογικών παραγόντων επίσης στοχεύει στην μείωση των συμπτωμάτων της νόσου ωστόσο υπάρχουν αναφορές που τους έχουν συνδέσει με την εμφάνιση νέων βακτηριακών λοιμώξεων, την αναζωπύρωση χρόνιων λοιμώξεων (φυματίωση, ΗΒV λοίμωξη, ΗCV λοίμωξη), με νεοπλασματικές παθήσεις (καρκίνο του δέρματος, λεμφώματα).

 

Λειτουργική Ιατρική και αντιμετώπιση της νόσου του Crohn

Η μη επιτυχημένη αντιμετώπιση της νόσου του Crohn καθώς και οι παρενέργειες των ισχυρών χημικών φαρμακευτικών σκευασμάτων που χρησιμοποιούνται από την συμβατική ιατρική έχει οδηγήσει πολλούς ερευνητές και επιστήμονες στην ανάπτυξη εναλλακτικών θεραπειών, οι οποίες έχουν θετικά αποτελέσματα στην αντιμετώπιση της νόσου.

Ένας ολοκληρωμένος τρόπος αντιμετώπισης της νόσου του Crohnεφαρμόζεται στη Λειτουργική Ιατρική, όπου με τη βοήθεια εξειδικευμένων εξετάσεων γίνεται η κατανόηση των  ανισορροπιών που υπάρχουν στον οργανισμό και που συνεργειακά οδηγούν στην αποδιοργάνωση του ανοσοποιητικού συστήματος και τελικά στην εκδήλωση της νόσου. Με το τρόπο αυτό δίνεται η δυνατότητα να εφαρμοστεί ένα θεραπευτικό σχήμα βασισμένο σε φυτοχημικές ενώσεις(ουσιαστικά χημικές ενώσεις -χρωστικές και άλλες- οι οποίες απαντώνται με φυσικό τρόπο στα φυτά)δίχως να προκαλούνται στρεσογόνες κυτταρικές καταστάσεις και σε συνδυασμό με τη κατάλληλη διατροφική οδηγία γίνεται η αποκατάστασητης διαταραγμένης ομοιόστασης σε κυτταρικό και ορμονικό επίπεδο στοχέυοντας με αυτό το τρόπο όχι μόνο στη μείωση των συμπτωμάτων αλλά και στην εξάλειψη της αιτιοπαθογένειας της νόσου.

 

Dr. Νικολέτα Κοḯνη, M.D.

Ιατρός Λειτουργικής, Προληπτικής, Αντιγηραντικής και Αναγεννητικής Ιατρικής.

Diplomate and Board Certified in Anti-aging, Preventive, Functional and Regenerative Medicine from A4M (American Academy in Antiaging Medicine).

 

Διαβάστε επίσης


Functional Med System – Σύστημα Λειτουργικής Ιατρικής

Εξετάσεις με Βιοχημική, Μοριακή και Γενετική Προσέγγιση